Görme engelli bireylerin kamusal alanlarda ve binalarda bağımsız hareket edebilmesi için kullanılan hissedilebilir yüzeylerin (TWSI) uygulanması rastgele bir işlem değil, uluslararası normlara bağlı teknik bir süreçtir. Türkiye’de bu standartlar temel olarak TS ISO 23599 ve TS 13536 çerçevesinde belirlenmiştir. Bu standartlara uymayan bir uygulama, sadece yasal cezai risk taşımakla kalmaz, aynı zamanda görme engelli birey için navigasyon hatalarına ve kaza risklerine yol açar.
1. TS ISO 23599: Temel Tasarım Parametreleri
Bu standart, hissedilebilir yüzeylerin boyutları, yerleşim geometrisi ve fiziksel özellikleri için evrensel kuralları tanımlar. Bir yürüyüş yolunun “standartlara uygun” kabul edilmesi için şu kriterleri karşılaması gerekir:
-
Kabartma Yüksekliği: Hissedilebilir yüzeylerin taban zemininden yüksekliği genellikle 4 mm ile 5 mm arasında olmalıdır. Bu yükseklik, baston ucuyla net algılanacak kadar belirgin, ancak takılıp düşmeye neden olmayacak kadar optimize edilmiştir.
-
Kılavuz İz Genişliği: Kılavuz hattın toplam genişliği projenin yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, genellikle 30 cm ile 60 cm arasında uygulanır.
-
Kenar Eğimi: Kabartmaların kenarları, tekerlekli sandalye veya bebek arabası geçişlerini engellememek adına belirli bir açıyla (pahlı) tasarlanmalıdır.
2. Kılavuz İz (Yönlendirici) Standartları
Kılavuz izler, yol boyunca kesintisiz bir hat oluşturmalıdır. Standartlar bu bölüm için şu detayları şart koşar:
-
Çubuk Sayısı ve Aralığı: Kılavuz birim üzerindeki çubukların (kanalların) birbirine olan uzaklığı ve genişliği sabittir. Bu, baston ucunun kanal içinde rahatça hareket etmesini sağlar.
-
Süreklilik: Hattın herhangi bir fiziksel engel (sütun, saksı, pano vb.) tarafından kesilmemesi zorunludur.
-
Dönüşler: “L” veya “T” tipi dönüşlerde kılavuz izlerin kesişim noktalarında mutlaka Uyarıcı Yüzey (noktalı alan) kullanılmalıdır.
3. Uyarıcı Yüzey (Dikkat) Standartları
Uyarıcı yüzeyler, bir riskin habercisidir ve şu noktalarda kullanımı zorunludur:
-
Merdiven Başları: Merdiven inmeden veya çıkmadan önce, basamak genişliği kadar bir alanda uyarıcı noktalar bulunmalıdır.
-
Asansör Önleri: Asansör kapı genişliği boyunca uygulanan noktalar, kapının tam yerini belirtir.
-
Kot Farkları: Zeminde 1 cm’den fazla olan her türlü yükseklik farkı öncesinde uyarıcı yüzey kullanılmalıdır.
-
Dizilim: Noktalar (dome), diyagonal veya ızgara (grid) şeklinde, belirli aks mesafeleriyle yerleştirilmelidir.
4. Lüminesans Kontrast ve Görsel Standartlar
Az gören bireyler için en önemli standart Görsel Zıtlık (Visual Contrast) kuralıdır.
-
%70 Kuralı: Hissedilebilir yüzeyin rengi ile zemin rengi arasında en az %70 oranında lüminesans kontrast farkı olmalıdır.
-
Renk: Evrensel olarak kabul gören renk RAL 1023 (Trafik Sarısı)‘dır. Ancak zemin zaten sarı tonlarındaysa, standartlar siyah gibi zıt bir rengin kullanılmasını emreder.
-
UV Dayanımı: Dış mekan uygulamalarında rengin güneş ışığıyla solmaması (UV direnci) standart bir zorunluluktur.
